Alt Çene Dişlerinin Normal Çekimi

Alt çenede kemik yapısı üst çenedeki yapıdan farklılık göstermektedir. Üst çenede dentoal-veoler bölgede mevcut olan kemiğin fazlalığını spongioz kemik yapmakta alt çenede ise dişlerin gerek lingual gerekse labial ve bukkal yüzlerinde kalın bir bant şeklinde kortikal kemik bulunmaktadır. Spongioz tabaka ise alt çenede kemiğin iç kısımlarında özellikle canalis alveolaris inferior çevresinde lokalizedir. Üst çene yapısında dişlerin bulunduğu alveol kavitelerinde çok sayıda ve büyük boyutta spongioz boşluklar mevcut iken alt çenede kuvvetli interradiküler septumlar olduğundan diş çekimi mutlaka alt çenede daha zordur.

Alt çenede kullanılan davyelerde, davyenin ağzı sapı ile dik açı yapacak şekilde eğiktir. Bu eğim alt 3. molar davyelerinde davye sapının kenarına göre yapılmışken, diğer alt davyelerde davye sapının yüzeyine göredir. Ancak Amerikan tipi davyelerde tüm alt çene şekli 3. molar davyesi gibidir. Alt çene çekimlerinde sol elin üç parmağı ile alt çene tutularak desteklenmektedir. Sol alt çenede yapılacak çekimlerde işaret parmağı vestibülde orta parmak lingual-dedir. Baş parmak ise alt çene kenarını kavrayarak hem destek hem koruma görevi yapar. Sağ çenede tutuş şekli biraz komplikedir. Hekim saat (9-12) arası pozisyonda bulunarak sol eliyle kolayca hastanın başını kavrar. Sol el baş parmak lingualde, işaret parmağı vestibülde olacak şekilde alveoler kemiği tutarken, orta parmak ve diğer parmaklar alt çene kenarını tutarak destek ve koruyuculuk yapar.
Alt orta keser dişler: Bütün dişler arasında boyutsal olarak en küçük diştir. Tek köklüdür. Kökün labiolingual kalınlığı meziodistal kalınlığına oranla belirgin olarak fazladır, bu kalınlık farkı yaklaşık olarak 1 katına yakın fazladır.
- Dişin boyu 21mm -Kron boyu 9mm
- Kök boyu 12mm
- Labiolingual mesafe 6 mm
- Meziodistal mesafe 3.5 mm

Davyelerin tutucu yüzleri kesiciler için oldukça dar ve uçlarının ağız kenarı yarım ay şeklindedir. Davye dişe köle altında köleyi tam kavrayacak şekilde yerleştirilir. Hafif, labiale ve yerine hareketleri uygulanarak lüksasyon sağlanır. Hafif rotasyon hareket ile diş labiale ve yukarı çekilerek çıkartılır. (Şekil 8.5)
♦ Alt yan keser dişler: Anatomik yapı itibari ile orta kesici dişlere benzerlik gösterirler. Ancak gerek kron gerek kök hacimsel olarak daha büyüktür. Kök distale doğru eğiklik gösterir.
- Dişin boyu 22.5mm
- Kron boyu 9.5mm
- Kök boyu 13mm
- Labiolingual mesafe 6mm
- Meziodistal mesafe 3.5 mm

Çekim tekniğinde aynen alt orta keser dişlerde uygulanan ma-niplasyon uygulanır.
♦ Alt kanın dişlerin çekimi: Şekil itibari ile üst kanin dişine benzer, alt çenenin en uzun dişidir.
- Dişin boyu 26.5mm
- Kron boyu lOmm
- Kök boyu 16.5mm
- Labiolingual mesafe 7mm
- Meziodistal mesafe 5.5 mm
Davyelerin kesici yüzleri ha
cimsel olarak ön keser diş davyelerinden geniş olup ağız kenar'an yarım ay şeklindedir.
Alt kanin dişleri rotasyon ve lüksasyon hareketlerinin kombine olarak uygulanmasıyla çekilir. Çekime rotasyon hareketi ile başlanır. Bu rotasyon hareketi başlangıçta çok yavaş daha sonra artan bir kuvvetle yapılır. Şayet rotasyonla cevap alınamıyorsa lüksasyon uygulanır vestibüler lüksasyon tercih edilir. Vestibüle yerine hareketlerle lüksasyon sağlanıp hafif rotasyon hareketleriyle davye vestibüle ve yukarı çekilerek çekim tamamlanır.
♦ Alt 1. premolar dişin çekimi: Alt 1. premolar diş tek köklü bir diş olup anatomik olarak kök kesiti daireye yakın yani meziodistal genişlik bukkolingual kalınlığa çok yakındır.
- Dişin boyu 22mm
- Kron boyu 8mm
- Kök boyu 14mm
- Meziodistal mesafe 5.5 mm
- Bukkolingual mesafe 4.5 mm
Alt 1. ve 2. premolar dişin etrafını çevreleyen kemik yapısında lingual taraftaki linea mylohyoidea ve vestibül (bukkal) taraftaki linea obligua aynı hizada olup aynı kalınlıktadır.

Alt 1. premolar dişin çekimine rotasyon hareketi ile başlanır ve hareketler daha fazlalaşacak şekilde tekrarlanarak devam edilir. Rotasyon hareketi çoğunlukla yeterlidir. Ancak cevap alınamadığı durumlarda bukkal ve linguale eşit miktarda lüksasyon uygulanarak kavite genişletilip çekim rotasyonla tamamlanır.
♦ Alt 2. -premolar dişin çekimi: Anatomik yapı itibariyle tek köklü bir diş olup alt kanin kök yapısına biraz daha yakındır.
-Dişin boyu 23mm -Dişin kronu 8 mm
- Kök boyu 15mm
- Meziodistal mesafe 6 mm
- Bukkolingual mesafe 8mm Yine 1. premolarda olduğu gibi
çevresel kemik yapı aynen devam etmektedir.
Çekimde önce vestibüle sonra yerine olmak üzere tekrarlayan hareketlerde lüksasyon sağlanıp rotasyonla son hareket, uygulanarak diş çekimi bitirilir.

♦ Alt 1. molar dişin çekimi: Kron hacmi itibari ile çenelerin en büyük dişidir. Alt 1 büyük azı dişinin birisi mezialde diğeri distalde iki kökü vardır. Mezial kök distal köke oranla daha büyük oluşmuştur. Her iki kök bukkolingual yönde meziodistal yöne oranla iki misline yakın büyüklük gösterir. Yardımcı el ile gerekli destek en fazla bu diş çekiminde gerekmektedir. Çekim esnasında uygulanan fazla bir kuvvette yetersiz bir destek söz konusu ise çene ekleminde bir lüksasyon veya eklem travması olabilir. 1. büyük azı çekiminde bukkal lüksasyon idealdir. Bukkale yerine bukkale yerine hareketlerle lüksasyon elde edilmelidir. Şayet bukkale doğru lüksasyon zor oluyorsa hafif olmak kaydı ile lingual tarafa doğru hafif lüksasyon uygulanır. Yeterli lüksasyon sağlandıktan sonra diş bukkale ve yukarı doğru çekilir.
- Dişin boyu 21mm
- Kron boyu 7mm
- Kök boyu 14mm
- Meziodistal mesafe llmm
- Bukkolingual mesafe 10.5 mm Alt molar dişlerde hem bukkal hem lingual tarafta bifurkasyon vardır. Bu nedenle bu dişlerin davyelerinin ağız uçlarında hem bukkal hem lingual tarafta birer üçgen çentik bulunur. Bu şekli nedeni ile aynı davye hem sağ hem de sol çenede kullanılır.
♦ Alt 2. molar dişin çekimi: A-natomik olarak alt 1 ci büyük azı dişinin hacimsel olarak biraz daha küçülmüş şeklidir.
- Dişin boyu 20mm
- Kron boyu 7mm
- Kök boyu 13mm
- Mezio-distal mesafe 9 mm
- Bukkolingual mesafe 8mm Çekim tekniğinde aynen alt 1. büyük azı dişindeki maniplasyon uygulanabilir. Burada anatomik yapı itibari ile lingualde kemik yapısı bukkal tarafa göre daha incedir. Bundan dolayı vestibule yerine linguale olmak üzere üçlü hareketlerle lüksasyon sağlanıp bukkale ve yukarıya doğru çekim tamamlanır.
♦ Alt 3. molar diş çekimi: Anatomik yapı itibariyle üst 3. büyük azı dişi gibi değişik morfolojik yapı gösterir. Alt üçüncü azı dişi genellikle 2 köklüdür. Ancak kök yapısı ve pozisyonu yönünden çok değişik şekiller gösterebilir. Mezial ve distalde bulunan köklerden mezi-aldeki daha büyük olarak şekillenmiştir.
- Diş boyu 18mm
- Kron boyu 7mm
- Kök boyu llmm
- Mezio-distal mesafe 9mm.
- Bukkolingual mesafe 8mm.
Alt 3. büyük azı dişlerinin çekiminde kullanılan davye sağ ve sol çenede aynıdır.
Davye ağzı davye sapının kenarına göre yaklaşık bir dik açı yapacak şekildedir. Davye ağzının uçları alt molar davyesi ile aynı şekilde her iki tarafta çentiklidir. Davye ilgili dişe uygulandığında davye sapı alt ve üst diş dizilerinin arasında kalır. Çekim hareketi olarak ağırlıkla lüksasyon kullanılır. Dişe önce linguale sonra yerine daha sonra distale doğru hareket verilerek hareketler tekrarlanmak suretiyle lüksasyon sağlanıp, son hareket olarak distale ve yukarı doğru çekim tamamlanır. Eğer 3. büyük azının kökleri birleşik veya her iki kök paralel ve distale doğru eğikse çekim elevasyonlada yapılabilir. Ancak elevasyon çekiminde muhakkak çekim tarafındaki ön dişlerin mevcut olması lazımdır. Bein elevatörü bukkal taraftan 2. büyük azı ile 3. büyük azı arasından 3. büyük azının mezial inter-dental aralığına sokularak döndürme hareketi ile diş hem trigonum retromolareye doğru itilir hemde yükseltilir. Elevasyon-da asla fazla güç verilmemelidir. Aksi halde çenede kırılma durumu sözkonusu olabilir.

Kaynak: Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi / prof Dr. Mustafa TÜRKER ve Prof. Dr. Şule YÜCETAŞ