Cerrahi (Açık) Çekim

Hekim davye ile dişi çekerken "zorlandığını hissettiği" anda kapalı çekim için ısrar etmemeli ve açık çekime karar vermelidir. "Hekimin zorlandığını hissetmesi" davye ile kuvvet uygularken dişte, kemikte veya her ikisinde birden kırık meydana geleceğini anlaması olarak açıklanabilir. Böyle bir durumda basitçe flep kaldırılması, frezle kemikten bir miktar alınması, çok köklü dişlerde kökün parçalara ayrılması ve tek tek çıkartılması düşünülenin aksine çok daha atravmatik bir çalışmadır.

Bazı dişlerin zor çıkacağı önceden tahmin edilebilir. Bu dişlerde doğrudan cerrahi çekime karar vermek yararlıdır. Bunlar:
-Yaşlı kişilerde kemik elastikiyetini yitirmiştir ve yaşlıların lükse olmayan

dişleri kırılmaya adaydır. Genç bir birey ve dişine uygulanan kuvvet kemik tarafından daha rahat tolere edilirken, aynı durum yaşlı bir kişi için geçerli değildir.
- Hipersementozlu dişler,
- Kök eğriliği olan dişler,
- Bruksizme bağlı atrizyon olan dişler,
- İleri derecede kron harabiye-
ti olan, çürük dişler.
Ayrıca;
- Kök ve kök artıklarının çı kartılması,
- Gömülü dişlerin çıkartılması,
- Sürnümerer dişler için cerrahi çekim uygulanır.
Cerrahi çekim için şu aletler gereklidir:
Çamaşır pensi, ayna, sond, aspiratör ucu, irrigasyon enjektörü, serum fizyolojik kabı, bisturi, periost elevatörü (raspatör), küret, penset, makas (kunt ve eğri), hemostat, yanakdudak ekartörü. uzun ve kısa lambo ekartörü, kemik pensi, piyasemen, angldruva. frezler, frez fırçası, elevatör, dav-ye, ekskavatör, tampon itici, por-tegü, dikiş makası, sütur materyali.

Burada kök ve kök artıklarının çıkartılması ile ilgili açık çekimden bahsedilecektir. Gömülü dişler ve sürnümerer dişler ile ilgili çekim Gömülü Dişler Bölümünde anlatılmıştır. Gerekli anesteziden sonra operasyon bölgesi dudak ekartörü ile ortaya çıkartılır ve uygun insizyon yapılarak mukope-riostal lambo kaldırılır. Kemiği açmak için frez veya guj kullanılır. Frez, daima çekilecek dişle kon-takt halinde olacak şekilde kullanılmalıdır. Diş dokusu kök bölgesinde de kemikten daha sert olduğu için frez diş yüzeyi boyunca gezdirilirken genellikle sorun olmaz. Bununla beraber diş dokusunun freze edilmesinden de her zaman kaçınılamaz. Sadece keskin frezlerin kullanılması gerekir. Körelmiş frezler kolayca ısınarak kemiğe zarar verirler. Frez kullanımı sırasında serum fizyolojik ile sürekli olarak perfüzyon yapılmalıdır. Yardımcı eleman bir şırınga ile frez üstüne ve operasyon bölgesine serum fizyolojik sıkar, bu arada sıkılan serum fizyolojik, kan ve kemik kırıntıları aspire edilir. Kuru bir frez hemen kemik tozu ile dolar, bu durumda kesiciligini kaybeder ve çabuk ısınır. Kirlenmiş frezler tekrar kullanılmadan önce tel fırça ile temizlenmelidir.

Kemik kaldırmak için guj kullanılıyorsa kemik yonga şeklinde kaldırılmalıdır. Tecrübeli bir cerrah guj ile, frez kullanımından daha hızlı bir şekilde çalışır. Ancak guj üzerine çekiçle vurulması, frez kullanımına göre hastaya daha fazla tedirginlik verir. Tek köklü dişlerin açık çekimi: Yeterli bir görüş sağlamak için ilgili dişin iki öndeki komşu dişine kadar uzanan bir zarf flep kaldırıldıktan sonra kemik kaldırmaya gerek olup olmadığına bakılır. Bazen davyeyi daha derine gömerek davyenin vestibül ucu ile kemiğin üstünden az bir bölüm kavrayarak veya elevatörü daha rahat yerleştirerek kök kolayca çıkartılabilir.

Kemik kaldırma ihtiyacı duyulursa o zaman vestibülde kökün meziodistal çapına eşit, vertikal olarakta kökün yarısı veya 2/3 uzunluğunda kemik freze edilir ve sonra elevatör veya davye ile kök çıkartılır. Eğer kemik kaldırıldıktan sonra hala kökü çıkartmak zor olursa o zaman kökün apekse yakın kısmında 3mm çapında frezle klivaj noktası açılır. Sivri uçlu ve güçlü bir elevatör ile kök yerinden oynatılır.

Çok köklü dişlerin açık çekimi: Çok köklü dişlerin çekiminde de kural tek köklü dişlerin çekimine benzer, tek fark çok köklü dişin köklerinin parçalara ayrılarak tek köklü diş haline getirilmesi ye öyle çıkartılmasıdır. Alt molorlarda önce distal sonra mezial kök, üst molarlarda ise dis-tobukkal meziobukkal, ve palatinal kök sırasına göre kökler çıkartılır.

Ufak kök parçalarının çıkartılırı: Diş çekiminde çok ufak (3-4mm) bir kök parçası kaldıysa bunu çıkartmak için, ister kapalı isterse açık teknik olsun iki nokta önemlidir. Birisi çok iyi bir ışık, diğeri ise ince uçlu iyi bir aspiratördür. Ayrıca rahat görüş sağlamak için kaviteyi sürekli yıkayarak bakmak gerekir.

Eğer kök kırılmadan önce diş yeterince mobilize edildiyse ufak parçayı kapalı teknikle çıkartmak mümkündür. Bazen irrigasyonla bile kökün çıkması söz konusu olabilir. Eğer kök bu yöntemle çıkmazsa kök elevatörü denenebilir. Elevatöre hem yan hem de dik yönde aşırı kuvvet uygulamak gerekir. Ufak kök parçalarını çıkartmak için kanal aletleri veya frezlerde kullanılabilir.

Ufak kök parçalan açık çekimle de çıkartılabilir. Çekim sırasında kök kırığı meydana geldiğinde prensip olarak bırakılmadan çıkartılmalıdır. Ancak bazen kökü çıkartırken hastaya verilecek zarar daha fazla olacaksa böyle durumlarda hekim kökü yerinde bırakmayı düşünebilir. Şu durumlarda kökler bırakılabilirler:

- Kök çok ufaksa (4-5mm geçmemeli),
- Kök derinde ise,
- Kök ucu enfekte değilse.

Hasta bu konuda mutlaka bilgilendirilmeli, kontrolü yapılmalı ve bir sorun olduğunda geri gelmesi sağlanmalıdır.

Bazen de çalışırken tüm aramalara karşın kök bulunamaz. Bu durum kökteki bir rezorbsiyonun kırık hattı zannedilmesinden veya küçük bir kök parçasının fark edilmeden freze edilmesinden kaynaklanır. Kök bulunamazsa bir kontrol filmi çekilmelidir. Röntgende de kök görünmüyorsa işlem bitirilmelidir. Aksi durumda röntgen ile kökün yerinin tam olarak saptanmasından sonra aramaya devam, edilir.

Kaynak: Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi / prof Dr. Mustafa TÜRKER ve Prof. Dr. Şule YÜCETAŞ