İnsizal Uzunluk

Bir gülüşün yaratılmasında en önemli belirleyici faktör, maksiller santral kesici dişin insizal kenarıdır. Maksiller santral kesici dişin insizal kenarının konumu belirlendikten sonra, diş orantılarının ve dişeti seviyelerinin düzenlenmesi insizal kenarın rehberliğinde kolaylıkla elde edilebilir. Bu nedenle insizal kenarın konumunun belirlenmesi özel bir öneme sahiptir. İnsizal kenarın uzatılması genellikle insizal aşınma, kısa kuron boyu veya estetik olmayan diş/kuron orantısının giderilmesi durumlarında endikedir. Aşırı uzun kuron boylarında, estetik olmayan diş/kuron orantılarında yada periodontal sorunlar nedeniyle ortaya çıkan uzamış diş görüntülerinin giderilmesi için, insizal kenarın kısaltılması da söz konusu olabilir. İnsizal kenarın konumu, tedavinin geri kalanının buna uygun olarak tamamlandığı

bir değişken olarak fonksiyon görür. Birkaç referans diş, kalan dişlerdeki doğru insizal kenar konumunun belirlenmesi için rehberlik görevi yapar. Hastanın kendine bakışı ve dinamik ve genç bir görünüme kavuşma arzusu, ne kadar farkedilir bir gülüş istediğini belirleyecektir. Hastanın yaşı ve cinsiyeti, üst dudağının uzunluğu ve eğimi ile birlikte insizal kenarın uzunluğunu belirleyecektir. Maksiller santral kesici diş için ortalama anatomik kuron uzunluğu değerleri 10.4 ile 11.2 mm arasında değişmektedir. Dişlerin sürmesinin henüz tamamlanmadığı genç hastalarda direkt kompozit uygulanması gibi yarı daimi bir tedavi seçeneğinin tercih edilmesi daha doğru olur.

Dişlerin sürmesi tamamlandığında, diş uzunluğunu belirlemek için kalıcı bir restorasyon gerçekleştirilebilir. Dudaklar istirahat konumunda iken görünmeyen, ancak hasta gülerken görünür hale gelen bir santral kesici diş, hastaya ve diş dizisine daha yaşlı bir görünüm verme eğilimindedir. Benzer şekilde, üst ön dişlerin uzunluğu arttırıldığında daha genç bir gülüş elde edilebilir. Dolayısıyla, dental estetikteki en önemli faktörlerden birisi, dudaklar ve alt çene istirahat konumunda iken dişlerin görünürlüğüdür. Sadece dişlerin form ve konumları değil, aynı zamanda kas tonusu ve iskelet yapısı da önemlidir.

Bazen insizal kenarın kısa olduğu veya sürmüş santral kesici dişlerin kısmen restore edilmesi gerektiği durumlar söz konusu olabilir. Rehber alınacak herhangi bir referans noktası olmadığından, diş boyutunun tespiti zordur. Dişhekimi, bu referans diş olmadan üst ve alt dudaklar ile dişlerin görünen kısmını referans noktaları olarak ele almalıdır. 20 yaşında bir insanda ağız hafif açık iken maksiller dişlerin insizal kısmının yaklaşık 3.5 mm'lik bölümü görünür, mandibuler dişler ise belirgin olarak gözlenebilir. Yaş ilerledikçe, kasların gerginliği azalır ve maksiller kesicilerin görünürlüğü yavaşça azalırken mandibuler kesiciler gittikçe daha görünür hale gelir. Gençlikte sergilenen dentofasiyal görünüm zamana bağlı olarak sürekli değişir ve bireyler arasında farklılık gösterebilen bu değişim olgusunun, ne yazık ki, geriye dönüşü söz konusu değildir. Kas gerilimindeki bu azalma ilk olarak yaklaşık 30 ile 40 yaşları arasında ortaya çıkar ve her yıl artarak devam eder.

Bir çalışmada; dudak uzunluğunun, dolayısıyla da kesici dişlerin görünür uzunluğunun cinsiyet, ırksal faktörler ve yaşa bağlı olarak çeşitlilik gösterebileceği bildirilmiştir. Genç bayanlarda maksiller santral kesicilerin görünürlüğü 3.40 mm kadar olabilirken, mandibuler kesiciler en az 0.5 mm kadar görünebilir. 30 ile 40 yaşları arasında, mandibuler dişler daha görünür hale gelirken, maksiller dişlerin görünen uzunluğu azalır.

Dişlerin görünmesi kasların konumları ile belirlenir, ancak dişhekimi bunu genellikle gözardı eder. Dudaklar ve kesici kenarlar arasındaki ilişkiyi meydana getirirken, prostodontist için belirleyici faktörler genellikle fonetik değerler ve klinisyenin deneyimidir. Bu faktörlerin maksiller anterior kesici dişlerin dikey düzlemdeki doğru pozisyonunu belirleyebildiği düşünülmektedir.

Çıkarılan her ses için dişler ve dudakların ayrı bir konum ve ilişkisi söz konusudur. Hem diş arkları hem de dudaklar arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi, bu referans noktasının belirlenmesinde enstrümantal yaklaşım olacaktır. Klinis-yen kararı sadece estetik faktörlere değil, insizal kenarın anterior rehberlik ile ilişkisi ve fonetiğe de bağlı olarak verecektir. Özellikle anterior rehberlik ve fonetik açısından önemli olan maksiller kesici dişlerin uzunluğunun belirlenmesinde de bu şekilde davranılmalıdır. Dik oturma konumunda, hastadan birkaç kez "M" (em) sesini vermesi istenir. Dudaklar rahatladığında, dişhekimi dudakların istirahat konumunda insizal kenar konumunu gözlemleyebilir. Ses tekrarından sonra, dudaklar rahatlayarak değerlendirme için istirahat konumuna gelir. Bu sesin tekrarlanması, hastanın sesi her çıkardığında rahatlamasnı ve dişhekiminin istirahat konumunda görünen insizal kenar miktarını değerlendirmesini sağlar.

Dişlerin insizal kenarının görünme oranı bireyler arasında değişiklikler gösterebilir. Görünen insizal uzunluk, üst dudak uzunluğuna ve hastanın yaşına bağlıdır. Dişler ve insizal hattın uzunluğu belirlenirken kullanılan önemli değişkenlerden bir diğeri ise "İ" sesidir. Bu ses çkarılırken, üst ve alt dudak çizgileri arasında üs: çene dişlerinin yaklaşık yarısı görünür. Hastadan birkaç saniye süre ile "İiiii" sesin: çıkarması istenir ve böylece dişhekimi üst çene dişlerinin konumunu gözlemleyebilir.

"F" ve "V" ünsüz seslerini tespit etmek için, maksiller santral dişlerin insizal üçlüsünün uzunluğu ve lingual eğimi kullanılır. Bu sesleri çıkarmak için, maksiller kesici dişler kalan hava akmını kısmen bloke etmek amacıyla bir miktar geriye alınmış alt dudağa hafifçe bastırmalıdır. Pekçok bireyde maksiller kesici dişler için kesici kenarın konumlandığı yer alt dudağın vermillon sınırının ıslak-kuru hattıdır. Anterior dişlerin doğru labiolingual konumu ve uzunluğu, hastanın insizal kenarlarını alt dudak vermillon sınırnın iç kenarına doğru bastırarak "F" sesini çıkarabilmesini sağlar. Bu değerlendirme sırasında, üst maksiller kesici dişlerin bukkolingual konumu da dikkate alınmalıdır. İnsizal kenarın üst/alt uzunluğunu belirlemek için "F" ve "V" sesleri de kullanılmalıdır.

Porselenin molar ve premolar dişler için ve dikey boyutun düzeltilmesi amacıyla onley vener şeklinde kullanıldığı vakalarda, "S" sesinin çıkarılabilmesi önem taşır. Dikey konuşma boyutu, tüm dişlerin hafif temasta olması gereken "S" sesinin çıkarılması ile tespit edilir. "S" sesinin çıkarılması sırasında, maksiller dişlerin kenarlarının 1 mm aşağısında ve 1 mm gerisinde olan mandibuler kesici dişlerin insizal kenarlarının konumları sayesinde, alt ve üst çene anterior dişler arasında oklüzal temas meydana gelir. Maksiller dişler bu değişkenlere göre yerleştirilirken santral ve lateral kesici dişlerin yüksekliklerinde yapılabilecek küçük farklılıklar genel görünüme canlılık ve dinamizm kazandırır. Lateral kesici dişler, maksiller santral kesici dişlerin insizal kenarları ve kaninlerin tüberkül tepeleri tarafından paylaşılan hafif eğimli yatay çizginin yaklaşık 1 mm üzerinde olmalıdır. İnsizal kenarın konumlandırılması tercihe bağlıdır ve hastanın düşüncesi son şekillendirmede büyük önem taşır.
İstenilen uzunluğa ait kompozit rezin modeller veya mock-uplar, bilgisayar ile görüntüleme, teşhise yönelik mum modelaj, geçici restorasyonlar ve deneme porselen laminat vener diş kurguları, hasta ile iletişimde rehber veya yardımcı olarak kullanılabilir. İstenilen kuron boyunun değerlendirilmesi ve insizal kenarların ön izleme yoluyla kontrolü, kesin karar aşamasında faydalı faktörlerden bazılarıdır. Çekici maksiller santral kesici diş oranları yakalamak için, gingival konum uygun olmalıdır; eğer değilse, cerrahi veya ortodontik yolla düzeltilmelidir.

Kaynak: Porselen Laminate Venerler Bilim ve Sanatı - Galip Gürel