Üst Çene Dişlerinin Normal Çekimi

Üst çenede kesiciler, premolarlar, molarlar ve yirmi yaş dişleri için ayrı form ve şekillerde davyeler kullanılır. Davye formları bahsedilen diş grupları için ayrı olarak şekillendirilmiştir. Davye sağ el ile tutulup sol el çeneyi destekleyip sabit tutar. Alveol başparmak ve işaret parmağı ile çekilecek diş hizasında kavranır, sol tarafta başparmak palatinalde, işaret parmağı labial veya bukkaldedir. Sağ tarafta ise baş parmak vestibülde işaret parmağı damak tarafindadır. Diğer üç parmak ise, ya birbirlerine birleşik düz bir şekilde veya birbirine birleşik kapalı bir şekilde zigoma üzerine yerleştirilerek destek ve hareketsizlik sağlanır.

Üst orta keser dişler: Anatomik yapı itibariyle insanda mevcut olan (8 adet)

kesici dişler içerisinde en büyük olanlarıdır. Tek köklü olup, kök köleden itibaren kök ucuna doğru incelen koni şeklindedir. Kökün uç kısmı distale doğru hafif eğim göstererek sonlanır.
- Diş boyu: 24 mm
- Kron boyu 10, kök boyu 14 mm
- Kölede meziodistal mesafe: 6.7 mm
- Kölede labiopalatinal mesafe 7.3 mm
Kölede kökün etrafını saran alveoler kemik vestibüler ve palatinal yüzde aynı kalınlıkta, kök boyunca apekse doğru gidildikçe vestibülde incelmekte, palatinal tarafta ise kalınlaşmaktadır.
Çekim, Tekniği;
Üst kesici ve kaninlerin çekimi için sapları düz olan davyeler kullanılır. Santral kesici ve kanin için davye ağzı dişlerin formuna uygun olarak vestibüler tarafta (labial tarafta) biraz geniş ve yassı şekilde palatinal tarafta ise biraz yuvarlak ve dar olmalıdır. Yan kesiciler için ise kavrayıcı yüzeyler labial ve palatinal tarafta eşit şekildedir.
Serbest dişeti servikal bölgede serbestleştirildikten sonra davye dişin ekseni doğrultusunda tam köle hizasında tutulur.
Davye;
- Önce vestibüle
- Sonra yerine
- Hafif palatinal tarafa
- Sonra yerine doğru kuvvet uygulaması yapılarak alveoler kavite genişletilir. Bundan sonra distale doğru rotasyon yapılır ve devamında meziale ve hafif vestibüle rotasyonla diş ekseni boyunca aşağı doğru hafif kuvvet tatbikiyle ve son hareketle çıkarılır.
♦ Üst yan keser dişler: Üst lateral dişler anatomik yapı itibari ile orta keser dişlerin biraz daha küçülmüş şeklidir. Tek köklü olup kökkoleden itibaren kök ucuna doğru incelen koni şeklinde olup kökün uç kısmı hafif distale ve palatinal tarafa doğru eğimlidir. Kök ucundaki palatinal kemik tabakası vestibülden çok daha incedir.
- Diş boyu 22mm, kron boyu 8mm, kök boyu 14 mm
- Kölede meziodistal mesafe 5mm
- Kölede labialpalatinal mesafe 5mm
Çekim tekniği;
Üst orta keser diş çekiminin tekniğine benzer. Davye tatbikinden sonra;
- Önce vestibüle
- Sonra yerine
- Çok hafif palatinal tarafa
- Sonra yerine doğru kuvvet uygulaması yapılarak, hafif vestibüle ve mezial rotasyonla aşağı doğru son hareketle çekim tamamlanır.
♦ Üst kanin dişleri: Çenelerde mevcut olan dişlerin en uzun olanıdır. Tek köklü olup kökten itibaren kök ucuna doğru incelen koni şeklindedir. Vestibüler taraftaki kemik oldukça ince olup vestibüler tarafta kök yapısı parmak palpasyonuyla çok rahatlıkla hissedilebilmektedir.
Diş boyu 27mm, kron boyu 10 mm, kök boyu 17mm
Kölede meziodistal mesafe 5,5 mm
Kölede vestibülopalatinal mesafe 7mm
Çekim tekniği;
Diğer üst ön kesicilere benzer teknik kullanılır. Ancak bu dişin çekiminde fazla ve kuvvet gerekmektedir.
- Önce vestibüle
- Sonra yerine
- Hafif vestibüle
- Sonra yerine tekrar eden ha
reketler ve kuvvetli bir şekilde ro
tasyonla diş aşağı doğru çıkarılır.
+ Üst 1. premolar: Vestibülden görünümü kanine benzeyen üst I. premolar dişler iki köklüdür. Köklerden birisi bukkal yüzde diğeri palatinal yüzde yer almıştır. Her iki kökün uç kısımları birbirine dönüktür. Bukkal kök palatinal köke oranla daha uzun ve daha geniştir.
- Diş boyu 20.8 mm - Kron boyu 8.0 mm -Kök boyu 12.8 mm
- Kölede meziodistal mesafe 5 mm
- Kölede vestibüler palatinal mesafe 8 mm
Üst premolar davyeleri hafif S şeklindedir. Çünkü alt çenenin varlığı düz saplı bir davye ile çekim hareketinin yapılmasını engellemektedir. Davye ağızlarının kavrayıcı yüzleri palatinal ve vestibüler taraflar için aynı olup yarım ay şeklindedir.
Sağ ve sol çenede her iki premolar için aynı davye kullanılır. Sol üst 1. premolarların çekimi sağ üst premolarların çekiminden daha kolaydır. Sol üst 1. premolar dişin çekiminde sol elin baş parmağı damağa, işaret parmağı ise vestibüle yerleştirilerek çekilecek dişin hem etrafı korunur hem de destek sağlanır. Sağ çenede çekim yapılırken parmakların tutuş şekli sola göre tamamen tersi uygulanır. Şöyle ki; başparmak vestibülde işaret parmağı ise damak tarafında tutularak davye uygulanır. Çekimde tamamen lüksasyon hareketleri uygulanır. Kesinlikle hiçbir şekilde rotasyon hareketi uygulanmaz. Zarif ve çok hafif olarak yapılması gereken lüksasyon hareketleri bukkal yani vestibüler tarafa yapılmalıdır.
- Önce hafifçe vestibüle
- Sonra yerine
- Yine vestibüle
- Yine yerine
hareketleri tekrarlayarak ilgili diş soketi vestibüle doğru genişletilir. Bariz bir şekilde lüksasyon elde edildikten sonra davye hafif vestibüle ve aşağı doğru çekilerek çekim bitirilir. Palatinal tarafa doğru yapılan lüksasyon hareketleri çoğunlukla dişin kırılmasına neden olur. Lüksasyon hareketlerinin uygulanmasında el hareketleri hiçbir zaman hissedilmemelidir. Bu yumuşak kuvvet tatbiki ile 1. Pre-molarlar bukkal istikamete doğru lüksasyonu birbirini takip eden hareketlerle serbestleştirilip son hareket olarak vestibüle ve aşağı dışarı doğru kuvvet uygulaması ile çekim bitirilmelidir. Üst 2. premolar dişlerin çekimi:

Vestibüler görünüm 1. premolar dişinkine çok benzemektedir. Ancak kök yapısı farklıdır. 2. premolarlar bir köklüdür ve kökün anatomik yapı şekli üst kanin dişinin biraz küçültülmüş şeklindedir.
- Diş boyu 21.5 mm -Kron boyu 7.5 mm -Kök boyu 14mm
- Kölede meziodistal mesafe 6 mm
- Kölede vestibülopalatinal mesafe 7 mm
Çekim daimi olarak aynen 1'ci premolarda olduğu gibi lüksasyonla başlamalı, lüksasyon sağlandıktan sonra hafif bir rotasyon hareketi ile diş vestibüle ve aşağı doğru çekilerek işlem tamamlanmalıdır. Çekimde yalnız rotasyon yapmak çok yanlıştır. Çekime daha ziyade vestibüler lüksasyonla başlanmalıdır. Palatinal bölge kalındır ancak spongiöz kemik yapı içerdiğinden kolayca esneyebilmektedir. Bu bakımdan çekimde lüksasyon hareketleri bir miktarda paleye doğru yapılabilmektedir. El ve parmaklarda uygulama aynı birinci premolarlarda olduğu gibidir.
♦ Üst l ve 2 no'lu büyük azı dişlerde çekim: Anatomik yapı itibariyle görünüm bakımından birbirlerine çok benzerler. Ancak I. büyük azı dişi üst azı dişleri içerisinde en büyük olanıdır. Daha geniş bir çiğneyici yüze sahip ve üç köklüdürler. 2'si bukkalde; mezio bukkal ve disto bukkal, birisi palatinal yüzde palatinal kök olarak tanımlanır.
l'ci Büyük azı
Dişboyu 22m
Kron boyu 7.5 mm
Kök boyu 14,5 mm
2'ci Büyük azı
Diş boyu 20 mm
Kron boyu 7 mm
Kök boyu 13 mm
1. ve 2. molar diş çekimi için kullanılan davyenin sapıda S şeklindedir. Bukkalde davye ağzının ucunun tam ortasında üçgen şeklinde bir çentik vardır. Palatinal tarafta davye ucunun ağzı yarım ay şeklinde yuvarlaktır. Davyenin sivri ucu yanak yani bukkal tarafa bakmalı, çekimde meziobukkal ve distobukkal kökler arasındaki bifurkasyona tam olarak oturmalıdır. Damak kısmında ise yarım ay şeklindeki davye ağzı mukoza altındaki dişi sıkı bir şekilde kav-ramalıdır. El ve parmak tutuş şekli aynen premolar dişlerdeki gibidir.
Çekime daima yumuşak bir lüksasyonla başlanmalı ve hasta başlangıçta davyenin hareketini hissetmemelidir. Lüksasyon çok yavaş başlamak şartı ile bukkal yöne doğru terarlayan hareketler şeklinde uygulanmalıdır. Palatinal tarafta bulunan parmak lüksasyon sırasında palatinaldaki davye ucunun üstüne baskı yaparak dişe gelen kuvvetin fazlalaşması sağlanır. Evvela palatinal kökün alveol içerisinde lüksasyonu sağlanmalıdır. Çekimde ani hareket ve acelecilik vestibüle doğru yapılan lüksasyonda vestibüler köklerin birinin veya her ikisinin kırılmasına neden olabilmektedir. Vestibüle yerine birbirini takip eden hareketlerle tam anlamıyla bir lüksasyon elde edildikten sonra davye vestibüle ve aşağı çekilmek sureti ile çekim tamamlanmaktadır. Premolar dişlerin aksine bu dişlerde sağ tarafta çekim daha kolay olmaktadır. Yine üst 1 ve 2 no'lu büyük azı dişlerinde direkt çekimde hiç bir zaman elevasyon çekimi uygulanmamalıdır.
♦ Üst 3. Büyük Azı Diş Çekimi: 2. büyük azı dişinden hacimsel olarak daha küçük bir anatomik yapı gösterir. Kron oklüzalden üçgen yapıya dönüşüm gösteren yamuk şeklindedir.
- Diş boyu 18 mm
- Kron boyu 6 mm
- Kök boyu 12 mm
Üst 3. büyük azı dişlerinin kök morfolojisi değişkenlik gösterir. Genellikle 2 si bukkalde birisi palatinal yüzde bulunur. Ancak bu üç kök birleşik tek kök şeklinde de görülebilir. Bunun yanında anormal kök yapıları olabileceği gibi çok fazla köklüde olabilirler.

Röntgende kök yapısı, sayısı, şeklinin çekimden evvel saptanması zorunludur.
Üst 3. molar diş davyeleri sağda ve solda aynı davye olup köşeli bayonet şeklindedir. Her iki taraftaki davye ağzı yarım ay şeklinde yuvarlaktır. Çekim tekniğinde çok köklü dişler için vestibüle lüksasyon yapılır ve davyenin vestibüle ve aşağı doğru çekilmesiyle çekim tamamlanır. Tek köklü 3. büyük azı dişlerinde lüksasyonla beraber hafif rotasyon hareketi de uygulanabilir.

Kökleri birleşik teşekkül etmiş. 3. molarlarda ve kron harabiyeti bulunan bu tip dişlerde elevasyon çekimide uygulanabilir. Düz elevatör 7 ile 8 arasında 8'in mezial alveol duvarı içerisine sokulup ele-vasyonla yükseltme hareketi yapılarak çekim yapılabilir.

Kaynak: Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi / prof Dr. Mustafa TÜRKER ve Prof. Dr. Şule YÜCETAŞ